ana sayfa | hakkımızda | referanslar | iletişim
 
Saunanın ahşap bir odadan daha fazlası olduğu bilinciyle, binlerce yıllık bir kültürü Türkiye’ ye doğru tanıtmanın sorumluluğu...

Sauna kültürünü yaşatıyoruz

Escale Sauna, ahşap sektöründeki 50 yıllık birikimin getirdiği tecrübe ile ÖZDEMİR ORMAN ÜRÜNLERİ tarafından üretilmektedir.10 yılı aşkın süredir Türkiye de sauna kültürüne ESCALE markası ile katkıda bulunan Özdemir Orman Ürünleri, kaliteden ödün vermek için hiçbir mazeretin olamayacağına inanmaktadır.

Faydalı Bilgiler

Bağlantılar

Tasarım / Kodlama : NormWorks
Sayaç : 1 / 317356

Saunanın Tarihçesi

Saunanın Tarihçesi



“Sauna” bir Fin-Sami kelimesidir. 6000 yıllık bir geçmişi olduğuna inanılmaktadır. Tarihsel veriler saunanın diğer insanlar tarafından fark edilmesini şöyle açıklamaktadır; MÖ ilk yüzyılın sonlarında Finlandiyalılar Orta Avrupa ile ipek ticareti yapmaya başlamışlardır. Böylece Fin kültürü de açığa çıkmıştır. Sauna banyosu bir ter banyosudur. Bir ateş kaynağıyla ısıtılan taşlar ve küçük bir odanın bu taşlarla ısıtılması prensibine dayanır. Dünyanın başka yerlerinde de ter odaları görülmüştür. Amerika yerlilerinin “Sweat Lodges” denilen ter çadırları, Roma hamamları, Türk hamamları, Japon “Furo”ları, İsveç “Bastu”su, Rus “Banja” ve Meksikan “Temescal”ları buna örnektir. İlk önce hangisinin ortaya çıktığı konusunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Kültürlere göre ufak farklılıklar içeren ter banyosu prensibi konusunda antropolojistler arasında görüş ayrılıkları vardır. Finlilere göre hepsinin kaynağı saunadır. Amerikan bilimadamlarına göre de ter banyosunun kaynağı Amerika’dır. Taş Çağı zamanlarında Amerikan yerlilerinin Bering Boğazı’nı geçerek Asya’daki yaşamı oluşturduğuna inanmaktadırlar. Daha sonra Asya’dan Avrupa’ya göç yaşanmış ve değişik ırklar oluşmuştur. Buna göre ter odaları kültürü de Amerika’dan yayılmıştır. Dediğim gibi bunun kesin bir kanıtı yoktur.

1500’lü yıllarda Klaus Magnus şöyle yazmıştır: “Banyo kullanımı dünyanın hiçbir yerinde, Kuzey topraklarında olduğu kadar önemli olmamıştır. Kişisel ve halka açık banyolar iyi donanımlıdır. Önemli kişilerin banyolarında taze ve temiz sular bulunur, etrafı özenli bahçeler ve çiçeklerle bezenmiştir. Kasaba ve köylerde nüfusa orantılı halka açık banyolar vardır.”.

Yüzyıllardır düzenli kullanımı sonucu saunalar manevi bir kimlik kazanmışlar. Şu sözler bugün halen Finlandiyalılar tarafından bilinmektedir; “Jokaisen on kayttaydyttava saunaa samalla tavalla kuin kirkossa.” (Saunadaki kimse kendini kilisede gibi hisseder.). Bunun gibi başka özdeyişler de mevcuttur; “Eğer sauna, liquor (hafif Fin birası) veya çam reçinesi işe yaramazsa, o hastalık sizi öldürebilir.”, “Her türlü ağrının, acının, moralsizliğin, sıkıntının ihtiyacı olan şey saunadır, o yardımcı olmazsa hiçbir şey olmaz.”.

19.yy’da Avrupalı gezginler Fin kültürü olan saunayla oldukça ilgilenmişler ve yazılarında çokça bahsetmişlerdir. İlgiyi çeken saunanın kendisi değil, sosyal yaşama olan katkısıdır. Fransız yazar Paul B. Du Chaillu ‘The Land of the Midnight Sun’ isimli kitabında saunayla ilgili geniş bilgilerden sonra şundan bahseder; “Banyo evi, binanın dışında kendi başına bir kulübedir, ateşe karşı bir güvenlik tedbiri olarak. Her Cumartesi akşamı Kuzey ülkelerindeki her birey aynı eylemi geleneksel olarak paylaşır; banyo. Yanlarında kaldığım ailenin komşusu bir akşam şöyle seslendi; Palulu, bugün bizimle banyo yapın. Palulu da; Tamam, olur, dedi. Bahsettiğim aile oldukça geniş bir aileydi ve birlikte banyo yaptık. Burada saunasız bir sosyal yaşam düşünülmüyor.”

19.yy ortalarında tüm Avrupa’yı etkisi altına alan sosyalizm, saunayı Finlandiya’nın milli sembolü haline getirmiştir. Hızla yaygınlaşan sauna kültürüne 19.yy sonlarında Sanayi Devrimi yardımcı olmuştur. Metal dış yüzeyli sauna sobaları, sauna sayısının artışına cevap vermiş, saunanın her yerde yapılabilmesine olanak tanımıştır. Halka açık çok kişilik saunalar yüksek kapasiteli sobalar sayesinde hızla çoğalmıştır.

1930’larda ilk elektrikli sobanın yapılmasıyla sauna üretimi 3.evresine girmiştir. Birinci ve İkinci Dünya savaşlarıyla, sauna, dünyanın her yerinde tanınma fırsatı bulmuştur. Bunun en önemli sebebi tabii ki Fin askerlerin morallerini düzeltmek ve kendilerini evlerinde hissetmelerini sağlamak amacıyla ordunun cephelerde yaptığı savusaunalardır (büyük saunalar).

20.yy’da Finliler sauna ve sauna sobası ticareti yapmaya başlamışlardır. Günümüzde Finlandiya’da 300’den fazla sauna sobası firması yılda 10.000’nin üzerinde soba üretmektedir. Finlandiya’nın soba satmadığı sadece birkaç ülke vardır, komşuları Rusya bunlardan biridir.

Finlandiya İstatistik Enstitüsüne göre; 5,2 milyon nüfuslu Finlandiya’da 1,212 milyon sauna evlerde ve 800.000 sauna da işyerleri ve kurumsal alanlarda bulunmaktadır (2002 verileri). Kişi başına 0,42 sauna düşmektedir ki bu oran Finlandiya’daki taşıt sayısı/nüfus oranına çok yakındır.


Sauna Kültürü

“Finlandiya’yı ziyarete giden bir yabancı şu durum karşısında ne yapar;

Üstünüzdeki her şeyi çıkarmaya ve 100ºC sıcaklığında bir odaya davetlisiniz. Diğerleriyle birlikte oturup terliyorsunuz. Bir ara dışarı çıkıp (hala çıplaksınız) buz tutmuş gölde açılmış bir deliğe atlıyorsunuz ve kendinizi tazeliyorsunuz.

Cesur olun ve ‘Evet’ deyin. Aksi takdirde önemli bir rahatlama fırsatını kaçırmış olursunuz.” Mikko Norros, Financial Times

Finler için sauna, rutin temizlenme işinin daha ötesindedir. Ruhsal bir boyutu da vardır. Binlerce yıldır korudukları bu kültür, saunayı milli bir simge haline getirmiştir.

Konuya girmeden önce saunayla ilgili sözcükler ve anlamlarını içeren bir açıklamayı aşağıda sunuyorum.


Kiuas (ke-wus):

Sauna ısıtıcısı veya sobası. Saunanın kalbidir. Tarih boyunca teknolojiyle birlikte gelişmiş fakat çalışma prensibi hiç değişmemiştir. Odun sobası, gaz sobası veya elektrikli soba şeklindedir. Şehir merkezlerinde genelde elektrikli, dağ evlerinde odun sobası veya gaz sobası kullanılır.


Löyly (lou-lu):

Kiuas’ın ısıttığı taşlara serpilen sudan çıkan çok sıcak buhar. Saunanın rutubeti löyly sayesinde ayarlanır. Saunaya kendine has özelliği veren bu buhardır.


Vihta veya Vasta:

Bir deste geniş yapraklı ağaç sürgünleri ve yaprakları. Bunun için genelde Huş ağacının sürgünleri kullanılır. Yaz ortasında toplanan sürgünler kışın kullanılmak üzere dondurulur veya kurutulur.


Vihtoa:

Vücuda Vihta sürme işlemi. Sauna seansının son bölümünde vücut vihta ile dövülerek (çok sert değil) gözenekler açılır ve temizlenme işlemi doruk notkasına çıkar.


Laude (tekil) Lauteet (çoğul):

Saunada oturulan ahşap oturaklar. Odada yüksek bir konumda olurlar. Böylece banyo yapanlar daha sıcak bir havaya temas ederler.


Avantouinti:

Buz tutmuş gölde veya soğuk denizde yüzmek. Saunadan yaklaşık her 15 dakikada bir çıkılarak bu işlem yapılır. Böylece vücuttaki tüm sistemler uyarılarak metabolizmanın daha aktif çalışması sağlanır. Şehir merkezlerinde bu işlem bir yüzme havuzunda veya soğuk duş alarak gerçekleştirilir.


Sauna (sow-na), Am.İng. (saw-na):

Finlandiya usulü banyo. Az nem oranı ve yüksek sıcaklıkta terleme prensibine dayalı temizlenme şekli.


Saunoa:

Sauna yapma işlemi.


Saunoja:

Sauna yapan kimse


Kiuas

Mükemmel bir sauna; kaya parçalarına ve bunları sıcaktan kıpkırmızı yapacak ısıtıcıya bağlıdır.

Kiuas, saunanın kalbidir. İyi bir kiuas elektrikli, gazlı veya odunla ısıtılan bir soba olabilir. Yeterli sıcaklık sağlanırsa kayalara temas eden su patlayarak odayı buharla dolduracaktır ve doğru banyo ortamını sunacaktır.

Günümüzde en iyi sauna sobası üreticileri Finlandiya’dan ve Almanya’dan çıkmaktadır. Finlandiya’da 300’den fazla büyük ölçekli firma sadece bu işi yapmaktadır.


Kayalar

Sauna kayalarının her biri binlerce yıllık doğal erozyonun sonucudur. Sadece en dayanıklı kayalar ayakta kalır. Yüksek oranda demir veya kuartz içeren kristalize kayalar sauna için tavsiye edilmez. Demir çok iyi bir ısı-iletkendir ve su döküldüğünde buğulanarak boncuk formuna dönüşür. Böylece zayıf bir ‘löyly’ oluşur.

Sauna için uygun nadir kayaları bulmak adına Kiuas üreticileri dünyanın her yerini gezmektedirler. Kuzey Amerika kayaları bu iş için uygundur. Bu bölgede Bazalt içeren siyah ve iyi oluşumlu kayalar bulunmaktadır. Cascade ve Sierra Sıradağları bu kayalardan oluşur. Bu kayalar, daha uygun hale getirmek için yüksek sıcaklıkta anti-kristalize edilir.


Kayaları test etmek:

Kayaları patlatmak tehlikelidir. Test için daha basit bir yöntem uygulayabilirsiniz. Örnekleri 2 saat veya daha fazla ısıtın. Sonra soğuk suyun içine atın ve kırılma olup olmadığına bakın. Kaya parçası soğuduğunda üzerine bir çekiçle vurun. Başka bir kayaya da vurabilirsiniz. Kayada kırılma olursa veya bunun gibi bir ses duyulursa başka bir kaynak bulun. Daha detaylı bir test için uygun bir laboratuara ucuza test ettirebilirsiniz.


Sauna taşlarının ebat ve miktarları:

En iyi sauna taşları patates büyüklüğünde olanlardır. İyi bir ısıtma için taş miktarı 25-35 kg olmalıdır. Bir kere ısıtılan ve sürekli sıcak kalan ısı tutucu kiuas için 120 kg kadar gerekir. Bir savusauna (çok büyük sauna) için 250-300 kg kadar kaya parçası kullanılır.

Taşların kiuas içine dizilimi de önem taşır. Çok küçük veya çok az taş, su serpildiğinde hemen soğur. Çok büyük veya çok fazla taşın da ısıtlması uzun zaman alır. Aynı zamanda taşlar ne çok sıkı ne de çok gevşek yerleştirilmelidir.


Taşların sıcaklığı ne olmalı?

Taşlar sıcaklığı 500-800ºC olmalıdır. Bunu ölçmek için bir termometreye gerek yoktur. Üzerine su serpildiğinde keskin bir ses çıkıyorsa ve birkaç saniye içinde odayı görünmez biri löyly kaplıyorsa taş sıcaklığı yeterli seviyededir.


Löyly

Finlandiyalılar saunada kızgın taşların üzerine su serpildiğinde oluşan buhara özel bir isim vermişlerdir; löyly. Sauna geleneğinin temeli işte bu buhardır.

Saunanın rutubet dengesi de löyly sayesinde ayarlanır. En genel sauna kullanımında odanın rutubeti %10-15’tir. Bunu sağlamak için yaklaşık her 7-8 dk’da bir kızgın taşların üzerine su serpilir. Rutubet gereğinden fazla olursa da havalandırma klapeleri açılarak buharın oda dışına çıkartılması sağlanır.

Buharın çok sıcak oluşu ve deriye direkt teması sonucu üst deri ve alt deri yumuşar. Üst deri (epidermis-ölü deri) yumuşayarak alt deriyle (dermis) ayrılmaya müsait hale gelir. Türk hamamlarında da uygulanan bu prensip sonucu keselenme işlemiyle ölü deri alt deriden ayırılır. Saunada bu işlem ‘vihtoa’ şeklinde yapılır; yani huş sürgünleriyle deriyi döverek ve ovalayarak üst derinin ayırılması işlemi. Böylece deri kendini tazeleme fırsatı bulur. Bu işlem sürekli yapıldığında, genelde haftada iki sefer, sauna yapan kişiler taze, canlı ve gergin bir cilde sahip olur. Bu sebeple löyly saunada en önemli faktördür. Tabii ki doğru kullanımı da bunun kadar önemlidir. Saunada ne çok fazla buhar olmalı ne de çok az.. Çok az buhar fayda sağlamaz, çok fazla buhar da yüksel sıcaklıktaki bir odada durmayı zorlaştırır. Sıcaklık-buhar dengesi iyi sağlanmalıdır. Türk hamamlarında sıcaklık 45-60ºC ve nem %30-50’lerdedir. Böylece Türk hamamlarında daha uzun süre kalınabilir. Saunada ise aynı etki daha kısa sürede sağlanır. Sıcaklık 80-100ºC ve nem %15-20’dir. Saunada alışkın bir kimse bile bu ortamda en fazla 15-20dk durabilir. Soğuma molalarıyla birkaç sefer terleme seansı yapabilir. Böylece saunanın bir diğer farkı da ortaya çıkar. Ani sıcaklık değişimi yaşayan metabolizma alarm vererek vücudun tüm sistemlerindeki çalışmasını hızlandıracaktır. Bu da enerji yakmayı beraberinde getirir.

Löyly suyunun içine güzel kokular vermesi için bitki özleri, yağ veya alkol katabilirsiniz. Adaçayı, Fesleğen, Defne yaprakları ve Biberiye bu iş için en uygunlarıdır. Çok soğuk havalarda yeşil nane veya Okaliptus reçinesi iyi gelir. Bira daha az miktarlarda kullanılmasına rağmen misk kokulu bir hava yaratır. Bir iki damla bal ortama şekerli güzel kokulu bir hava katar. Bir-iki damladan fazla bal atılmamalıdır, aksi takdirde soluma zorlukları ortaya çıkar. Sauna firmalarının verdikleri esanslar da bir başka seçenektir.


Vihta

Vihta, geniş yapraklı ağaç sürgünlerinin bir destesine verilen isimdir. Vihta için genelde Huş, Meşe, Sedir veya Okaliptus ağaçlarının sürgünleri kullanılır. Baharın sonuna doğru veya Yaz başlarında sürgünler yaprak vermeye yeni başlamışken toplanır. Çantalarda veya kaplarda saklanır veya kışın kullanılmak üzere dondurulur. Kullanmadan önce sıcak suya bir-iki dakika bekletmek gerekir ki, yapraklar yeniden yumuşasın. Sürgünler arasındaki sarmaşıkların temizlenmesi önemlidir. Bu konuda dikkat edin ki, zehirli sarmaşıklardan dolayı sauna zevkiniz bozulmasın.

Saunada son terleme seansında vücuda sürtülerek, daha çok bununla deri ovularak, derinin ölü kısımlarını temizlemeye yarar. Doktorların bu konudaki açıklamalarına göre vihtoa işlemi gözenekleri açar ve terleme ile toksinlerin ve istenmeyen minerallerin vücuttan atılmasına yardımcı olur.


Avantouinti

80-90ºC’deki bir odada 15 dakika terlemeden sonra metabolizmanın uyarılması gerekir. Finliler bunun için buz tutmuş bir gölde açılan deliğe atlayıp birkaç dakika içinde kalırlar. Suyun sıcaklığı 3-4ºC’dir. Böyle bir imkân yoksa saunanın hemen yakınındaki denize, göle veya akarsuya atlarlar. Tabii ki bunlar dağ evleri için geçerlidir. Dağ evlerinin yakınında başka ev yoktur ve çıplak olmalarında bir sakınca görmezler. Sauna seansı bitmeden hiçbir şey giyilmemesi önemlidir. Bu sebeple şehirdeki saunalarda terleme odasının hemen yanında bir havuz veya soğuk su dolu bir küvet bulunur. Yer ve para sıkıntısı olanlar için ise soğuk bir duş yeterli olur.

Avantouinti ile metabolizma sıcak yüzünden verdiği alarmı şimdi soğuk yüzünden verir. Ayrıca tam kapasite çalışan vücuttaki 2,3 milyon terbezi dinlenme olanağı bulur. Vücut çok da soğumadan terleme odasına yeniden girmek gerekir. Dengeyi tutturmak önemlidir ve bu denge her bireyde farklı zaman aralıklarını içerebilir. Kişinin bunu kendi keşfetmesi en doğrusudur.

Avantouinti’nin bir başka faydası da deri yüzeyinde biriken terin atılması ile vücudun daha iyi terlemesi için olanak sağlamasıdır. Bu konuda uzman doktorların görüşü ikiye ayrılmaktadır. Bazıları ıslak bedenin daha iyi terleyebileceğini savunurken bazıları da kuru bir cildin daha iyi terleyebileceğini savunurlar. Ama en yaygın görüş ikincisidir. Yine kendisi için en doğru olanı kişinin kendisi deneyerek bulmalıdır. Soğuk duştan sonra kurulanmak gerekli ise bu oldukça nazik bir şekilde yapılmalı, sıcaktan hassaslaşan vücut tahriş edilmemelidir.


Terleme Odası

Terleme odasını tasarlarken en önemli faktörler Kiuas’ın seçimi ve kaç kişinin aynı anda banyo yapacağıdır. Kapasite belirlendikten sonra alanın en uygun kullanımı için oturma gruplarının dizilimi önem taşır. Sauna firmaları, bilgileri ve tecrübeleriyle bu işi en iyi şekilde yaparlar. Saunayı yaptıracak kimsenin görüşleri de tasarımı şekillendirir. Oturarak mı yoksa yatarak mı terleyeceklerine karar vermelidirler. Aynı şekilde malzeme seçimi de opsiyoneldir. Yüzey kaplaması olarak sauna geleneği ahşap kullanımını gerektirir. Ahşap sıcağı iyi tutan yani metaller gibi ısı-iletken olmayan bir malzemedir. Sıcak bir metale sırtınızı dayamak pek akıllıca olmaz. Mermer veya seramik de kullanılmaktadır. Ama hiçbir malzeme ahşabın estetiğini, sıcaklığını ve doğallığını veremez. Ağaç cinsi olarak da güzel kokusu ve görünümü sebebiyle Sedir tercih edilir. Sedir ağacı tarih boyunca değerli ve tercih edilen bir ağaç olmuştur. İnsanları arasında Tanrı kabul edilen firavunların son yolculuklarında kullanacakları kayıkları sedir ağacından yapılıp piramitlere konulmuştur. Sedir dışında Sarıçam türleri de çok kullanılır. Reçinesi bol bir ağaç olan çam ağacının reçinesi tamamen akıtılıncaya kadar (%7-8 neme kadar) fırınlanması gereklidir.

Oturma grupları için de binlerce yıldır ahşap kullanılmıştır. Son 10 yıldır ise sert plastik esaslı malzemeler de yaygındır. Fabrikasyon üretimle insan vücudunun şekline uygun oturma grupları da giderek yaygınlaşmaktadır. Finlandiya Sauna Birliği, bu malzemelerin saunanın özünü bozduğunu beyan etmektedir.

Terleme odasının iyi yalıtılmış olması gerekir. Böylece ısı kaybı en aza indiği gibi odanın çabuk ısınması da sağlanarak enerji ve zaman tasarrufu sağlanır. Aynı zamanda hava akımı sağlayacak ama sıcaklığı etkilemeyecek şekilde havalandırma menfezlerinin konumlandırılması gerekir. Böylelikle konforlu bir sauna keyfi sağlanır.


Saunoa - Saunada Nasıl Banyo Yapılır ?

*
Sauna için kendinize yeterli vakti ayırın. Acele etmeyin ve keyfini çıkartın. Düşüncelerinizden ve stresinizden arınmak için bu önemli bir başlangıçtır. Sauna için ortalama 1-1,5 saat vakit yeterlidir.
*
Hayatın hızlı ritminden ayrılıp kendinizle baş başa kaldıktan sonra yapacağınız ilk şey iyi bir duş almak olmalıdır. Genel hijyen için bu önemlidir. Hele sıcak yaz günlerinde veya spordan sonra bunun önemi daha da artar. Terleme odasına girmeden önce kurulanmak tercihinize kalmıştır. Daha öncede bahsedildiği gibi bu konuda iki görüş mevcuttur. Kendiniz için en iyi olana siz karar verin.
*
80-100ºC sıcaklığındaki terleme odasına girdiğinizde vücudunuzdaki 2,3 milyon terbezi alarm verecek ve hızla çalışmaya başlayacaktır. Az önceki duşla açtığınız gözeneklerden zararlı ve istenmeyen maddeler vücudunuzdan dışarı çıkacaktır. Terin %99’u sudur, geri kalanı da toksinlerdir ki, bu kadarının bile atılması gerekir. Bu toksinler metabolizmaya oldukça zararlı bakır, kurşun, çinko ve civadır. Metropollerde yaşayan insanlar bunlara daha fazla maruz kalırlar. Terleme hayati bir önem taşımaktadır.
*
Oturma grubuna yumuşak bir havlu serin. Bu konforunuzu artıracağı gibi terinizi de emecek, saunanızın temiz ve hijyenik kalmasına yardımcı olacaktır. Oturma grubunun sıcağına da direk temasınızı önleyecektir.
*
Sauna bir ter banyosudur. İyice terleyinceye kadar bekleyin. Bu kişiden kişiye değişir. Bazılarımızın terlemesi zordur. Genelde 8-12 dakika yetecektir. Odanın sıcaklığını artırmak terlemeyi kolaylaştırmaz, aksine zorlaştırır. Çok sıcak bir hava olursa ter daha yüzeye çıkmadan kuruyacaktır. 80-90ºC yeterlidir. Maksimum 100ºC olmalıdır.
*
Terlemenizin maksimuma çıktığı noktada vücudunuzu Vihta ile yumuşakça ovalayın. Gözeneklerinizi iyice açacak bu işlem aynı zamanda mentolün ciğerlerinizi ferahlatması gibi vücudunuzu ferahlatacaktır.
*
Terleme odasından çıkıp biraz soğuyun. Ani sıcaklık değişimleri tavsiye edilmez. Bahsettiğin gerçekten ani sıcaklık değişimidir. Bir teras veya balkonda soğuyun veya bir duş alın. Cesur olanlarınızın imkânı varsa soğuk bir su kaynağına girebilir.
*
Bu terleme-soğuma işlemini kaç defa yapacağınız size kalmıştır. Genelde 3 seans yeterlidir.
*
Sauna banyonuz bittikten sonra giyinmek için acele etmeyin. Terlemeniz tamamen durmadan üzerinize bornoz bile almayın. Bu da terleme kadar önemli bir faktördür.Vücudunuzun dengesini kurması için ona zaman tanıyın.
*
Banyonuzdan sonra alkollü veya gazlı içecekler içmeyin. Daha çok taze meyze sularını tercih edin.
*
Saunada yarım saat jogging yapmış kadar kalori kaybettiniz. Sessiz bir ortamda dinlenin.
*
Artık hayatın hızlı ritmine herkesten daha fazla hazırsınız.


Sauna ile ilgili uyarılar

*
Saunaya girmeden önce üzerinizdeki metal eşyaları ve mücevherleri çıkarınız. Kol saatleri ve yüzükleriniz de buna dahil. Gözlüklerinizle saunaya girmeyiniz. Lensleriniz de saunada kuruyabilir ve istenmeyen sonuçlara sebep olabilir. Ayrıca saunaya bardak gibi cisimler sokmayınız.
*
Yüksek miktardaki löyly deriyi akciğerleri zorlar. Kepçeyi çok sık kullanmayın.
*
Saunaya dolu bir mideyle girmeyiniz. Aynı yüzmeye gider gibi çok dolu bir midenin size sadece zararı dokunur. Günün bir öğününden en az iki saat sonra sauna yapınız. Aynı şekilde çok açken de saunaya girmeyiniz. Sauna diğer fiziksel aktiviteler gibi enerji harcamanızı gerektirir. Bu sebeple saunadan önce kanınızda şeker bulunmalıdır. Ufak bir atıştırma iyi gelecektir. Yağsız, hafif yiyecekleri tercih edin.
*
Fiziksel bir yaranız varken veya hastalıktan yeni çıkmışken saunaya girmeniz tavsiye edilmez. Doktorunuza danışmanızda yarar vardır. Sinirsel gerilmeler ve rahatsızlıklar bu yasağa dahil değildir. Finli öğrenciler her sene final sınavlarından sonra geleneksel olarak saunaya giderler.
*
Sauna, kardiovasküler sisteminizi koşarken olduğundan daha fazla çalıştırır. Bu kişiden kişiye değişiklik göstermesine rağmen dikkat etmenizde yarar vardır. Kendi limitlerinizi belirleyin.
*
Sıcak herkes için iyi olmayabilir. Vücudunuzun sıcağa tepkisini ölçün ve sauna sıcaklığını ona göre ayarlayın.

Kadınar için uyarılar

*
Menstruasyon dönemindeki kadınlar için sauna faydalı sayılabilir. Krampa neden olan acıların dindirilmesi ve metabolizmanın sodyum tutmasından kaynaklanan fazla suyun atılması için yararlıdır.
*
Sağlıklı hamile kadınların saunaya girmesinde bir sakınca yoktur. Bu konuda kendi dokturunuz en doğrusunu söyleyecektir.
*
Menopoz kadınlar için bir başka özel konudur. Ter banyosu otonom sinir sistemini, hipofiz bezini, adrenalin bezlerini ve yumurtalıkları uyarmaya yardımcı olur.


Sauna ve Sağlık


Kan basıncı

Sauna derideki kılcal damarları genişletir, bu da kan basıncının düşmesine neden olur. Saunaya girmeden önce kan şekerinizi artıracak yiyecekler yerseniz tansiyonunuzun düşmesini engellersiniz. Ama kan basıncına saunadan daha çok tuz ve alkol etki eder. Bunlara dikkat etmek daha önemlidir.


Alkol ve Kan Basıncı

Bir çok insan terleme arası dinlenme seanslarında bir veya iki bira almaktan hoşlanırlar. Buna karşın düşük kan basıncı ve alkol alımı saunayla iyi gitmeyen iki şeydir.

“R.Ronie, 1 litre şarap veya 3,5 litre biraya denk alkol alan kişilerin saunadaki kardiovasküler tepkileri üzerine çalışmalar yapmıştır. Bunlarla birlikte meyve suyu içerek saunaya giren kimseleri de gözlemlemiştir. Aşkol alan ve almayana kişiler arasında şu iki fark dışında bir farklılık görülmemiştir; alkol alan kişilerin kan basınçları düşmüş (23mm-civa sistolik basınç) ve kortizol seviyeleri yükselmiştir. Bu durum yaşlı kimselerde ve daha önce kalp rahatsızlıkları geçirmiş kimselerde tehlikeli olabilir.” Roine R, et al. Alcohol and sauna bathing: effects on cardiac rhythm, blood pressure, and serum electrolyte and cortisol concentrations., Journal of Internal Medicine 1992; 231(4):333-8.

Sonuç olarak saunaya kanda fazla alkol varken girmek sakıncalıdır. Gerçek bir sauna keyfi yaşamak istiyorsanız taze meyve suları içiniz.


Ağırlık Kaybı

Kısaca; sauna size kilo kaybettirmez. Saunada kalori yakarsınız (30 dk’lık saunada 300-500 kalori) ama bu kısa bir koşuda olduğu kadardır. Bazı hanımlar sauna öncesi ve sonrasında tartıldıklarında kilo kaybettiklerini farkedeceklerdir. Ama kaybettikleri sadece sudur ve birkaç saat içinde geri alınacaktır. Saunada çalışan tek kasınız kalp kasınızdır.

Bazılarımız boksörlerin kilo kaybetmek için saunaya girdiğini duymuş olabilirsiniz. Bunun sebebi maç öncesi gereken kiloya inmektir. Zaten maçtan önce alacakları enerji içecekleriyle o kiloya yeniden çıkarlar.


Toksinlerden Arınma

Saunada zararlı toksinlerden arınıldığına inanılmaktadır. İyice açılan gözenekler terlemeyle bu toksinleri dışarı atarlar.


Kolesterol

Saunanın kolesterol üzerine etkisi için bilimsel bir veri olmamakla birlikte Finlandiya Sauna Birliği’ne saunanın kolesterolü düşürdüğünü anlatan mektuplar gelmektedir.


Sıvı Dengesi

Saunadaki 15 dakikalık terleme seansı sonunda yaklaşık 1 litre su kaybedersiniz. İnsan için günlük su kaybı miktarı 0,5-1,5 litredir. Saunadan sonra alacağınız içeceklerle vücudun sıvı dengesi korunur hem de toksinleri atmış olursunuz. Sauna vücut için bir sıvı devir-daimi sağlar; kirli su dışarı atılırken, temiz su içeri alınır.


Hamilelik ve Çocuklar

Hamilelerin saunaya girmesi tavsiye edilmez. Kendileri için olmasa bile karınlarında büyüyen bebek için iyi olmayabilir.

Çocukların vücut sistemleri ergin insanlara göre daha hassastır. Bu sebeple saunaya giren çocuklarınızın istedikleri zaman çıkmasına müsaade edin.


Negatif İyonların Pozitif Etkisi

Fizyolojik olarak negatif iyonlar saunada sıcaklık kadar önemlidir. Saunadaki negatif iyonların insan üzerine etkisi birkaç yıl önce keşfedilmiş, gazete ve bilimsel dergilerde büyük başlıklar altında konu olmuştur. Negatif iyonlar, insanın rahatlamasını sağlar ve sistemlerinin çalışmasını kolaylaştırır.

1950’li yılların başında bilim insanları negatif iyonların vücut fonksiyonlarımız üzerinde önemli etkileri olduğunu farkettiler; nasıl hissettiğimizi etkilemektedir. Havadan soluyarak aldığımız negatif iyonların yokluğu veya pozitif iyon fazlalığı vücutta fiziksel hasara yol açmaktadır. Negatif iyonların günlük yaşantımızda oynadığı rol araştırılmaktadır. (Bu konuda daha fazla bilgi için; The Ion Effect, Fred Soyka)

İyon, basitçe artı veya eksi yüklü bir moleküldür. İyonizasyon veya iyonlaşma, yeterli enerjiyi bularak molekülün bir elektronunu atması veya bir elektron alması ile (+) veya (-) değer almasına denir. Elektron (-) yüklüdür ve molekülden atılmasıyla molekül (+) hale gelir. Atılan elektron ise (-) yüklü bir molekül olur.

İyonizasyona en çok radyoaktif olaylar ve kozmik ışınlar sebep olur. Bunun dışında ateş, yangın, suyun çarpması (şelaleler, dalgalarını çarpışması gibi) ve bitkilerin yaptığı fotosentez de negatif iyon oluşturur. Avrupalılar, havalimanlarına, bankalara, hastanelere, yolcu taşıma araçlarına, uçaklara ve birçok işyerlerine iyon jeneratörleri yerleştirmişlerdir. Avrupa ve Rusya’da yanık olaylarında, incinmelerde ve hatta kanserin tedavisinde iyon terapisi uygulamaktadırlar.

Negatif iyonların ter banyosundaki yerinin keşfedilmesi ise sauna sobası üreticilerinin trendlerini artırmak için yaptıkları araştırmalarla olmuştur. Çok sıcak taşlar üzerine serpilen su aniden yüksek enerjiyle yüklenmektedir. Bu da çok hızlı bir şekilde genleşmesine sebep olur. Sıvı halden gaz haline normalden daha ani bir biçimde geçerken, havaya negatif iyonlar saçar. Finlilerin saunada binlerce yıldır neden bu kadar huzurlu ve mutlu oldukları anlaşılmıştır. Bunun sebebi negatif iyonların insanın kendini iyi hissetmesini sağlayan etkisidir.

Buna karşın, eğer taşlar yeteri kadar ısıtılmazsa serpilen suyun havaya pozitif iyonlar saçtığı gözlemlenmiştir. Bu da sauna yapan kimselerin kendini rahatsız hissetmelerini sağlayacaktır. Finlandiya Sauna Birliği’nin sauna sobası üreticilerine bu konuda yaptırımları ve tasarım tavsiyeleri vardır. Taşların gerekli ısıya ulaşmaları oldukça önem taşımaktadır. Aynı zamanda odadaki zayıf havalandırma sistemi de pozitif iyon oluşumuna sebep olmaktadır.